संगीताविषयी थोडंसं

संगीता यांच्या ब्लॉगवरील संगीताविषयीचा हा लेख वाचून संगीताबद्दल आपणही थोडं लिहिलं पाहिजे असं वाटून गेलं. :) त्याचा एक प्रयत्न.

१९६० च्या दशकातील उत्तरार्धात इंग्लंड-अमेरिकेत Rock संगीत अगदी नावारूपाला आलं होतं, पण त्यात काही महत्त्वपूर्ण बदल होत होते. याच काळात Psychedelic Rock, Progressive Rock असे नवीन प्रकार उदयास आले. या काळात फार वेगळ्या प्रकारचं संगीत देऊन पूर्ण पाश्चिमात्य संगीतावर खूप प्रभाव पाडणाऱ्या Music Bands मधे इंग्लंड मधील Pink Floyd, Jethro Tull, Led Zeppelin तर अमेरिकेतील The Doors यांची नावं घेता येतील. या लोकांनी दिलेल्या संगीताचा मी प्रचंड फॅन आहे. Rock संगीतात पुढेही खूप बदल होत गेले. अलिकडच्या काळातील Hard Rock, Alternative Rock किंवा Heavy Metal, Death Metal हे प्रकार मला फारसे आवडत नाहीत. Rock संगीताची ओळख म्हणून बहुतेक वेळा नवशिके हे नवीन Rock संगीत ऐकतात आणि एकूणच Rock संगीताच्या बाबतीत त्यांच्या मनात एक पूर्ण चुकीची संकल्पना तयार होते. चांगलं काय आहे , काय ऐकलं पाहिजे हे सांगणारं कोणीतरी भेटणं फार गरजेचं असतं. असो.

Pink Floyd, Jethro Tull यांच्या संगीताने मला अक्षरश: वेड लावलंय. या Bandsची Compositions अत्यंत अवघड पण खूप प्रभावी आहेत. या संगीताची ओळख होण्यापूर्वी इतकं चांगलं आणि सरस Instrumental Music मी पूर्वी कधीच ऐकलं नव्हतं.

केवळ या Instrumental Music मुळे मला संगीताचा हा प्रकार इतका जवळचा वाटतो का? नाही. संगीतातील सहजपणा म्हणजे काय किंवा मला जे अपेक्षित आहे त्याबद्दल थोडसं बोलतो . खूप आनंदाच्या क्षणी, कधीतरी कंटाळलेल्या अवस्थेत, निराश असताना किंवा चिडलेल्या क्षणी जे संगीत तुमच्या भावना, मनातला गोंधळ किंवा विचार अचूकपणे reflect करू शकतं ते सहज.

Pink Floyd ग्रुप मधीलच अत्यंत जवळचा मित्र Syd Barrett ड्रग्जच्या आहारी जाऊन स्वत:च्या मनावरचं संतुलन हरवून बसला त्यावेळी इतर मित्रांनी त्याच्यासाठी लिहिलेलं 'Shine on you crazy diamond' किंवा स्वत:चा मुलगा गेल्यावर Eric Clapton ने लिहिलेलं 'Tears in Heaven' ऐकताना सुन्न व्हायला होतं. Jethro Tull चा Ian Anderson घरदार नसलेल्या रस्त्यावर भटकणाऱ्या माणसाबद्दल 'Aqualung' सारख्या गाण्यातून आपुलकीने बोलतो तेव्हा, जेरुसलेम पुन्हा एकदा शांत व्हावं असं Don Mclean कळकळीने सांगतो तेव्हा ही लोकं कुठेतरी आपल्या मनातलंच बोलताहेत असं वाटत राहतं. अभ्यास करताना अत्यंत कंटाळा येतो तेव्हा, सगळं शिक्षण खोटंय असं वाटत असताना Floyd चं "We don't need no education...All in all you are just another brick in the wall" ऐकणं अपरिहार्य होऊन बसतं. इथे IIT मधे संध्याकाळच्या वेळी होस्टेल्स मधे एकत्र येऊन, आपापल्या Guitars, Synth घेऊन संगीतातील नवशिके गाणी म्हणतात तेव्हा Dire Straits च्या 'Sultans of Swing' ची आठवण झाल्याशिवाय रहात नाही. कोकेनला मी हात लावलेला नाही, पण त्याची धुंदी मी Clapton च्या 'Cocain' सारख्या गाण्यातून अनुभवतो. मागे 'हजारों ख्वाहिशें ऐसी' या चित्रपटातील 'मन ये बावरा' हे गाणं आणि त्यावेळच्या माझ्या मन:स्थितीबद्दल मी लिहिलं होतं. आयुष्यात येणाऱ्या रोजच्या अनुभवांना मी कुठेतरी या संगीताशी Relate करत आलोय. बैठक मारून काहीतरी चांगलं ऐकू असं ठरवून ऐकलेलं संगीत वेगळं आणि ते असं सहज ऐकावसं वाटणारं वेगळं. संगीतातील जो सहजपणा मला अपेक्षित आहे तो हा. आणखीन एक गोष्ट. केवळ हलक्याफुलक्या चाली किंवा सोपे शब्द जोडून बनवलेलं संगीत हे श्रवणीय असेल पण सहज वाटेलंच असं नाही.

जुनी हिंदी गाणी मला आवडतात. पण वर्षानुवर्षं आपल्याकडचं चित्रपटसंगीत हे 'प्रेम' या एकाच भावनेत अडकत आलंय याचं मला वाईट वाटतं. अपवाद असतील, पण ते अपवाद आहेत हे महत्त्वाचं. Indian Ocean सारख्या संपूर्णपणे वेगळं संगीत देणाऱ्या Bandचं मला कौतुक वाटतं ते यामुळेच.

शास्त्रीय संगीताच्या बाबतीत माझ्या मनात कोणतीही अढी नाही. बाबांना शास्त्रीय संगीताचं खूप वेड आहे. लहानपणापासून माझ्या कानावर शास्त्रीय संगीत पडत आलंय. सवाईगंधर्व सारख्या कार्यक्रमांनाही मी जातो. पण संगीतातील जो सहजपणा मला अपेक्षित आहे, तो शास्त्रीय संगीतात आहे का, याबद्दल मी आजही साशंक आहे.

संगीता म्हणतात, तसं कोणताही पूर्वग्रह न ठेवता इतर गोष्टींकडे पाहिलं पाहिजे. अगदी मान्य. मीदेखील नवीन गोष्टी शिकण्याचा, समजून घेण्याचा प्रयत्न करतोच आहे. संगीताच्या बाबतीतील माझी मतं ठाम आणि न बदलणारी आहेत असला माझा अट्टाहासही नाही. काळानुरूप आपल्या आवडी-निवडी बदलत जातात. काही गोष्टी जास्त जवळच्या वाटू लागतात. त्यामुळे इथून पुढे काय आवडेल किंवा नाही हे मी सांगू शकत नाही. पण आज मला जे संगीत सर्वात जवळचं वाटतं आणि जे तितकसं जवळचं वाटत नाही याबद्दलची माझी मतं स्पष्ट आहेत. ही गोष्ट मी नाकारू शकत नाही.